Blue Planet II, 1. Sezon, 2. Bölüm "Derinler"
Çeviren: Sacrer İyi seyirler dilerim.
Antarktika.
Dünya üzerindeki en soğuk, acımasız ve ücra kıta.
Hiçbir insan kıtayı çevreleyen derinliklere dalamadı.
Şu ana kadar.
Derin okyanusu keşfetmek, uzayı keşfetmek kadar zor.
Mars yüzeyini, denizlerimizin en derin noktalarından...
...daha iyi tanıyoruz.
Artık altımızda yatan sırları öğrenmek için...
...bu keşfedilmemiş derinliklere dalabiliyoruz.
Batık buzdağı duvarının yanından aşağı indikçe...
...acımasız bir dünyaya giriyoruz.
Gezegendeki en soğuk sulardayız.
Derinlere alçaldıkça basınç merhametsizce artıyor.
Yukarıdan gelen ışık neredeyse yok oluyor.
Yine de inanması güç bir şekilde...
...burada hayat var.
Kutup denizi yüzeyinin derinliklerinde...
...suların bomboş olacağını düşünüyorduk.
Gelin görün ki tasavvur edilemez zenginlikte hayatla karşılaştık.
Antarktik sularında büyük zenginlikte hayat hapsedilmişti.
Akıntılar bu zenginliği dünyanın dört bir yanındaki okyanuslara taşıyor.
Şaşılacak biçimde, derin denizde...
...Dünya'nın her yerinden daha fazla yaşam mevcut.
Güneş ışığı solup gidiyor ve deniz karanlığa bürünüyor.
Pasifik'te 200 metre aşağı indiğimizde...
...yabancı bir dünyaya adım atıyoruz.
Alacakaranlık Kuşağı.
Sonsuz karanlıkta bir deniz.
Burada tuhaf yaratıklar yaşıyor.
Pirozom.
2 metre uzunluğunda bir jöle tüpü. Üstündeki ziyaretçiyi gölgede bırakıyor.
Akyüzgeçli köpekbalığı.
Bu kadar uzağa ancak bir miktar ışık düşmekte.
Hayatta kalmak için her parıltıyı kullanmalısın.
Kılıçbalığı.
Gözleri tenis topu büyüklüğünde.
Daimi alacakaranlıkta görmesini sağlıyor.
Mürekkep balığı.
Fakat bu tür sadece burada yaşıyor.
Sağ gözü sürekli aşağı bakıyor.
Sol gözüyse daha büyük ve yukarı bakıyor.
Yüzeye yakın yüzen avların gölgesini görebilmek için.
İsminin "şaşı mürekkep balığı" olmasına şaşmamalı.
Daha da ilginci var.
Barreleye balığı.
Saydam kafası...
...kafatasından yukarı bakabilsin diye jöleyle dolu.
Artık Alacakaranlık Kuşağı'nın okyanustaki balıkların...
...%90'ına ev sahipliği yaptığını biliyoruz.
Geniş ışıldakgil sürüleri ufak planktonlarla beslenmek için...
...sadece geceleri yüzeye göçüyor.
Gündüz de tekrar yerlerine dönüyorlar.
Humboldt mürekkep balığı.
2 metre uzunluğunda ve 50 kilo ağırlığında.
Çoğu mürekkep balığı gibi açgözlü avcılar.
Yüzlerceler.
Işıldakgil sürüsü buldular.
800 metre dipte, Güney Amerika sahilinde saklanıyorlardı.
Dokunaçları güçlü emicilerle kaplı. Bunlarla avlarını yakalıyorlar.
Bulunacak ışıldakgil kalmadığındaysa...
...birbirlerine saldırıyorlar.
Mürekkep balığı dokunaçlarıyla daha küçük bir türünü yakaladı.
Ganimetini diğerlerinden gizleyebilmek için..
...siyah mürekkepten bir duman bulutu salıyor.
Derken daha büyük bir mürekkep balığı ona meydan okuyor.
Ve avını çalıyor.
Alacakaranlık Kuşağı, Humboldt'un en sevdiği av mekânıdır.
Nadiren derinlere...
...aşağıdaki ebedi karanlık dünyaya inerler.
Gece Yarısı Kuşağı'na.
Yüzeyden 1 km uzaklıkta. Güneşin ulaşabildiğinin ötesinde.
Kocaman siyah bir boşluk...
...dünyadaki tüm habitatların toplamından daha büyük.
Burada hayat var.
Ancak bildiğimiz hayat değil.
Uzaylı-vari canlılar göz kamaştırıcı ışıklar üretiyor.
Neredeyse tüm hayvanlar eşi cezbetme ve avcıları defetme ihtiyacı duyar.
Işık dili o kadar yaygın ki bu sinyaller...
...gezegendeki iletişimin en yaygın hâli olabilir.
Buna rağmen haklarında pek az şey biliyoruz.
Avcılar kendilerini aydınlatıyor. Böylece...
...meraklı avı kendine çekiyor.
Bu fangtooth.
Balıklar arasında boyutuna göre dişleri en büyük tür.
Baş ve vücudunun her yerinde basınç sensörleri var.
Etrafındaki suda hareket eden her şeyi tespit edebiliyor.
Gece Yarısı Kuşağı'nın en obur balığıdır.
Fakat avı, ışığı dikkat dağıtmak için kullanıyor.
Parlak mürekkepten bir yem.
Burada, karanlığın ortasında...
...canlılar zaman kurallarının ötesinde yaşıyor.
Siphonophore gerçekte ölümsüzdür.
Tekrar tekrar kendilerini klonluyorlar.
Bazıları mavi balinadan daha fazla uzuyor.
Derinlerde kar yağıyor.
Sürekli organik atık bulutu yavaşça aşağı dökülüyor.
Besin kaynağı. Çeşitli filtreleyici...
...canlılar bundan besleniyor.
Denizanası.
Ve narin deniz hıyarı gibi.
Yiyemedikleri deniz karının %1'i deniz tabanına düşüyor.
Milyonlarca yılın ardından bir çamur katmanı birikiyor.
2 km kalınlığa kadar.
Gezgen yüzeyimizin yarısını kaplayan boş bir düzlük.
Derin deniz zemini başta cansız gözükebilir...
...fakat çamurda yaşayan eşsiz bir türün yuvası.
Deniz kurbağası.
Kocaman ağza sahip bir pusucu yırtıcı.
Sabrı da bitmek bilmez.
Balık o kadar uzun zamandır burada yaşıyor ki...
...yüzgeçleri daha kullanışlı bir işleve büründü.
Ayağa.
Deniz yüzeyinde ayak sürmesini sağlıyor.
Flapjack ahtapotu.
Çamurun üzerinde gezerek...
...nazikçe kurt arıyor.
Tehlikeyi gördüğü anda tabanları yağlayabilir ama.
Sixgill köpekbalığı. Büyüklüğü büyük beyaz kadar.
Bütün bir yıl boyunca beslenmemiş olabilir.
Çamurlu düzlükleri en az enerji kullanarak devriye geziyor.
Üstümüzde devasa kaşalot leşi yavaşça çürümekte.
Derindeki canlılar bayram edecek.
Yiyecek. Hem de 30 ton.
Nihayet okyanus tabanına düştü.
Varlığı da hemen tespit edildi.
Sixgill köpek balıklarının fevkalade koku duyusu var.
Balinanın leşi geldikten sadece 25 dakika sonra...
...sixgill onu buldu.
Her ısırışta akıntıya kan karışıyor.
Yemeğin geliş haberi çabucak yayılıyor.
İki tane obur sixgill de geldi.
12 saat içinde yedi devasa köpek balığı...
...lokma ısırmak için mücadele içinde birbirini itip kakıyor.
Kimse çekilmeye gönüllü değil.
24 saat geçti ve leşin 3'te 1'i bitti.
İlk gelen doyana kadar tıka basa yedi.
Tek bu öğün bütün yıl boyunca yeter.
Şimdi de temizlikçiler geliyor.
Arka bacaklarında mercan taşıyan örümcek yengeci.
Geçici zırh görevi gördüğünü sanıyoruz.
Kaya yengeçleri de var.
Leşi köpekbalıklarıyla neredeyse aynı zamanda sezdiler...
...fakat onlar kadar hızlı hareket edemiyorlar.
1 ayda 30'dan fazla leşçil yenilir son kırıntıları...
...ortadan kaldırıyor.
Ancak şimdi de leşçiller onları avlayanları kendilerine çekiyor.
Doğası gereği yukarı doğru yüzen çatalkuyruk...
...teker teker topluyor.
İskeleti parçalanmaya başladıkça balinanın birkaç dişi de...
...yerinden çıkıyor.
4 ay sonra ise sadece birkaç kemik kalıyor.
Artıklar bile yiyecek ama.
Bir şeyin yemeği.
Zombi kurtçuklar.
Asit salgılayarak kemikte gedik açıyorlar.
Böylece kalan azıcık yağa ulaşabiliyorlar.
Onlarca yıl geçse dahi arta kalan kemikler ufalanacak...
...ve 30 tonluk leşin tamamı geri dönüştürülecek.
Balina iskeleti deniz zemininin çölünde geçici bir vaha gibi.
Ancak burada daimi vahalar da bulunuyor.
Çamurun üstünden çıkan kayalar...
...derin deniz mercanlarına dayanak sağlıyor.
6 km'ye kadar derinlerde, sığ...
...tropik denizlerde olduğundan...
...daha fazla türde mercan mevcut.
Güneş ışığı olmadan...
...yalnızca akıntıda sürüklenen besinlerle yetiniyorlar.
Yılda kıl kalınlığında bir büyüme gösteriyorlar.
Bazılarıysa 4,000 yıl boyunca yaşayabiliyor.
Onlar da sığ sulardaki akrabaları gibi...
...her türden canlıya ev sahipliği yapıyor.
Mercanların arasında güzeller güzeli bir sünger büyüyor.
Venüs'ün çiçek sepeti.
Süngerlerin misafirleri var.
Karidesler.
Resifte onlarca yırtıcı olduğu için karidesler şanslı sayılır.
Erkek de dişi de daha küçük bir larvayken bu süngere yerleşmiş.
Süngerin beslendiği ufak yemek parçalarıyla birlikte.
Birbirlerini buldular ve o gün bu gündür buradalar.
Artık yetişkinler ve dişisi yumurta taşıyor.
Yumurtadan çıktığı anda larva süngerin duvarlarından geçip gidecek.
Fakat karidesler orada kalacak.
Gidemezler.
Geldikleri yönden çıkmak için fazla büyükler.
Şüphesiz resifte korunmasızca başıboş gezeceklerine...
...burada daha uzun ömürlü olacaklar.
Nasıl oluyor da hayvanların en basitlerinden biri olan sünger...
...karideslerin iyiliği için böyle kompleks bir yapı inşa edebiliyor?
Tam bir gizem.
Pek tabii mucizevi.
Şimdiyse ebedi dünyaları yerle yeksan olmakta.
Aşırı balık avlamak denizlerin yüzeysel sularının içini boşalttıkça...
...balıkçılar derinleri yağmalamaya başladı.
Bin yılda gelişen sayısız sayıda resif...
...harap olmuş durumda.
Zamanla deniz tabanındaki organik madde bozulur.
Metan gazı üretir.
Meksika Körfezi'nde...
...bu patlamalar aynı zamanda aşırı tuzlu bir sıvı da çıkarıyor.
Salamura.
Deniz suyundan beş kat daha ağır.
Deniz tabanındaki büyük havuzlarda birikiyor.
Görerek anlamak güç.
15 metre derinlikte konsantre tuzlu sudan bir göl.
Denizin dibinde.
Sınır boyunca daha da ilginci...
...bol sayıda hayat var.
Bir asır veya daha fazla süre yaşayan ve gelişen dev midyeler...
...sıkı sıkıya toplanmışlar.
Çevrelerinde beslenen karides ve bodur ıstakozları gölgede bırakıyorlar.
Acımasız yılanbalıkları, leşçiler...
...besin arayışı içinde salamura gölünün kıyısına dadanıyorlar.
Bazıları salamuranın içine bile giriyor.
İçinde çok zaman geçirmek yılanbalığını toksik şoka sokabilir.
Tek umudu salamuranın üstüne çıkmak.
Kaçmayı başardı.
Diğerleri pek şanslı sayılmaz.
Salamura, vücutlarını taşlaştırıyor.
Onyılların zayiatı da sınırda birikiyor.
Ancak derinlerin bazı kısımları daha düşmancıl.
Okyanus tabanı boyunca kilometrelerce uzanan...
...devasa çatlakların olduğu yerler.
Dünya'nın merkezine doğru düşen kanyonlar.
Araştırma gemilerinin taramaları bu boş denizaltı manzarasının...
...grafikle planını çıkarmayı mümkün kıldı.
En derini neredeyse 11 km derinlikteki...
...Pasifik Okyanusu'nda bulunan Mariana Çukuru.
Everest Dağı bile içinde kaybolur.
Bu derin vadilerde...
...hiçbir canlının hayatta kalamayacağı düşünülüyordu.
Ancak burada bile hayat var.
Bir deniz tavşanı türü.
Nam-ı diğer "deniz domuzu."
Bunlar ve bazı basit yapılı canlılar sürüklenen...
...az miktarda besinle hayatta kalmayı başardı.
Bu denizyıldızı gibi...
...50 jet uçağının üst üste gelmesiyle...
...eşdeğer basınca dayanabilirler.
Uzaktan kumandalı kamera sondası...
...gelmiş geçmiş en olağanüstü buluşu ortaya çıkardı.
Eterli deniz salyangozu.
8 km aşağıda...
...şu ana kadar keşfedilmiş en derinde yaşayan balık.
Balık kadar kompleks bir hayvanın...
...böylesine fazla basınçta var olabileceğini kimse düşünemezdi.
Alacakaranlık Kuşağı'nın en derinlerinden...
...en yukarıya, derin denizde canlı türlerinin yaşayamadığı...
...yer yok gibi görünüyor.
Şimdilerde derin denizin Dünya üzerindeki hayatın...
...başladığı yer olabileceğini düşünüyoruz.
Burada, Dünya'nın en önemli jeolojik özelliğinin sakladığı diyarda.
Okyanusların tam ortasında...
...sualtı sıradağları Dünya'yı çepeçevre sarıyor.
Okyanus Ortası Sırtı.
Güney Pasifik'te okyanus tabanı parçalanmakta.
Gezegenimizdeki volkanik aktivitenin %75'inden fazlası denizde gerçekleşiyor.
Neredeyse hepsi Okyanus Ortası Sırtı boyunca.
Ancak devasa şiddetinin yanında birçok zenginlik de getiriyor.
Gazlar ve kavurucu su çatlaklardan fışkırıyor.
Fışkırmalar sonucu yoğuşan mineraller devasa bacalar oluşturuyor.
Hidrotermal yarıklar.
30 metre uzunluğundaki bu bacanın adı Godzilla.
Şaşılacak biçimde, artık...
...tropik yağmur ormanları kadar hayat barındırdığını biliyoruz.
Yarım milyon özgün hayvanın...
...1 metre kareye tıkıştığı yerler.
Yemek olarak sadece bakteriler var.
Bakteriler de aşırı sıcak su içinde çözünmüş kimyasallardan besleniyorlar.
Yengeçler kabuklarını saran bakteriyel hasırdan beslenir.
Diğerleri bakteri kültürlerini vücutlarında barındırıyor.
Karidesler ağızlarında çokça kültür taşır.
Tehlikeli bir stratejidir bu.
Mikroplara besin sağlamak için...
..karidesler hızlıca sıcak yarıklara akın etmeli.
Canlı canlı haşlanma tehlikesi var şimdi de.
Son on yılda...
...keşfedilen hidrotermal yarık sayısı iki katına çıktı.
Herkes kendine özel karaktere ve topluluğa sahip.
Belki de en önemlisi Atlantik'tedir.
"Kayıp Şehir" adını aldı.
60 metrelik kulelerinde...
...fevkalade bir şey gerçekleşiyor.
Uç noktadaki basınç ve sıcaklıkla, hidrokarbonlar...
...tüm canlıların temel yapı taşı olan moleküller...
...kendiliğinden oluşuyor.
Doğrusu artık çoğu bilim insanı...
...Dünya'daki hayatın 4 milyar yıl önce böyle bir yarıkta...
...başladığını düşünüyor.
Jüpiter ve Satürn'ün uydularında...
...derin denizler barındırdığını artık biliyoruz.
Hayat, böyle ekstrem koşullarda oluşmayı başarmışsa...
...elbet Dünya dışında da oluşabilir.
Ekip derin denizde 1000 saatten fazla çekim yaptı.
Genelde araştırma gemisi Alucia ve ikizi denizaltları...
...Deep Rover ile Nadir sayesinde.
En tutkulu görevleri Antarktika'ydı.
1 km aşağıdaki hayatı kaydetmeyi istediler.
Önceden buna kalkışılmamıştı.
Orada neyle karşılaşacağımıza dair en ufak bir fikrimiz yok.
Keşfedilmemiş bir yere gidiyoruz.
Elimiz boş da dönebiliriz, bir sürü canlı da bulabiliriz.
Arasında bir şey de olabilir. Kim bilebilir ki?
Aşırı teknik bir zorluk.
Suyun sıcaklığı -1.8 dereceye ulaşabilir.
Denizaltının ekstrem ortamda nasıl dayanacağından emin olan yok.
- Tamam. Suyu temizleyeceğim. - Peki.
İlk dalıştan yarım saat sonra...
...denizaltının zemininde su birikti.
Orla, deniz suyu olduğunu onaylıyor.
Anlaşıldı. Su birikintisinden kurtulmaya çalışıyorum.
Devamı gelecek mi diye bakıyorum.
Hızla sızıntıyı bulmalı ve onarmalılar.
Şunu önümden alır...
450 metrede küçük bir kabarcık göründü ve su almaya başladı.
Yüzeye çıkmamız en az yarım saat sürerdi.
Şöyle düşünüyorsun...
"Su basacak mı? Basarsa gidecek yerimiz yok."
Denizaltı pilotları acil durumlara karşı eğitimli.
Uzat şunları.
Ralph açığı buldu ve onardı.
Her şey sıradanmış gibi geliyordu ona.
"Hallederim ben, merak etme." 20 dakikada da halletti bile.
Antarktika Sound'taki sular potansiyel olarak zengin...
...ve tehlikeli.
Sound'a uğursuz şekilde "Buz Dağı Geçidi" diyorlar.
Denizaltılarını güvenle indirip kaldırabileceğimiz bir yer...
...bulmak zorundayız. Buz dağları çarparak düşürmemeli.
Space Invaders oyunu gibi olacak bence.
1 metre küp buz, 1 ton ağırlığa denk geliyor.
Törpülediğinde narinleşmeye başlıyorlar.
Büyük Fabergé yumurtası gibi.
Tek dalışta buz dağının alt yüzüne çıkıyorlar.
Hem küçük bir araba boyutunda buz dağları...
...hem de Hyde Parkı kadar büyük buz dağları var.
Kocamanlar.
Şartlar aniden değişebilir.
Kaptan telsizle denizaltılarını arıyor.
Buzulun üstünüze düşmesinden korkuyorum. Endişem bu.
Anlaşıldı.
Darboğazda birkaç tane buz dağı var.
Birbiriyle bütünleşiyorlar gibi.
İki buz dağının kafadan birleşmesi sonucundaki etkinin sesi duyuluyor.
Buzdu.
Buz dağları yukarıdan birleşince ve hava soğuyunca...
...denizaltılarını geri çektiler.
Tekrardan çabalarının önüne geçildi.
Nihayet iki haftanın ardından koşullar gayet yerinde.
Tekrardan ekip Buz Dağı Geçidi'nde 1000 metrelik dalış deneyecek.
Yüzeyi terk ettikten bir saat sonra hedeflerine yakınlıyorlar.
999.
Kontrol, kontrol. Ben Nadir.
Derinliğim: 1000 metre.
Anlaşıldı. Derinlik 1,000 metre.
- Tamam. - Yeni rekor!
Antarktika'da ilk insanlı denizaltı 1000 metre dalışı!
Okyanusun tabanı, Dünya'nın sonunda...
...buldukları hayat oldukça şaşırtıcıydı.
Onlar da aynı derecede şaşırdılar.
Sebebi yüzeyden 1 km uzakta buz dağlarının hâlâ tehlike arz etmesiydi.
Eridikçe taşlar düşmeye başlayabilir.
Biri de tam denizaltının önüne düştü.
Denizaltıyla dalan hiç kimsenin...
...üstlerine koca kaya parçaları düşmesini hesaba kattığını sanmam.
Sıradan bir tehlike sayılmaz.
Tabakaya çarptıysa...
...büyük ihtimalle ciddi bir çizik atardı.
10, 15, 20 tonluk bir şey çarpsa tamamen mahvolurdu.
Sonraki dalışlarla...
...ekip Antarktika derin deniz yatağını zenginleştirenin...
...bu batık taşlar olduğunu öğrendi.
Hayatın gelişmesi için sert bir başlangıç noktası oluşturuyor.
Derin denizdeki hayatın karmaşıklığını ve...
...bereketini takdir etmek için oraya gitmemiz gerektiğinin kanıtı.
Gelecek bölümde hareketli mercan kayalıklarını ziyaret edeceğiz.
Burada, kalabalık şehirlerin rekabetinden sağ çıkmak için...
...hayvanların elinden geleni yapmaları lazım.
Çeviren: Sacrer twitter.com/Sacrer_